Accepteren en loskomen ...

De eerste keer dat ik Manu Keirse in een collegezaal hoorde spreken over rouwarbeid viel voor mij alles wat betreft rouw op de juiste plek!

“ Rouwen gaat over accepteren dat iets of iemand er niet meer is. Er van loskomen, het nieuwe omarmen en het verlies over-leven “ aldus zijn gedeelde wijsheid op die bewuste dag. Wat een inzicht en tegelijkertijd wat een onvoorspelbaarheid. Want soms heeft het echt zoveel meer tijd nodig om überhaupt te beseffen dat iemand dood is. Laat staan om het te accepteren en los te komen van deze levensbepalende gebeurtenis.

Dat overkwam mij. Bijna 24 jaar geleden. Twintig november 2000 welteverstaan. Eduard (40), een van mijn allerbeste vrienden stond ’s morgens zijn tanden te poetsen en ineens was hij dood. Dood in de zin van, geen leven meer, niet-meer ademen, niet-meer reageren. Ik was op mijn werk toen ik gebeld werd. Ongeloof … zo sterk dat ik zijn voicemail heb ingesproken want het kon eenvoudigweg niet waar zijn. Onmogelijk! Zo vlak voor mijn verjaardag …

Ieder jaar belde hij als eerste op mijn geboortedag en moest dan altijd ontzettend hard lachen. Alleen maar lachen en ik ook. Iedere keer als ik aan Eduard denk begin ik al te lachen want dat konden wij zo fantastisch goed samen. Waar we ook waren, veelal huilend van het lachen. Op die 20ste november drong het langzaam tot mij door dat de continue stroom van brandende tranen, tranen van verdriet waren en dat voorlopig ook zouden zijn. Anitta, een andere vriendin van ons kwam naar mij toe en samen hebben we gehuild, gehuild en gehuild. Wat ons verdriet versterkte was dat zijn familie had besloten om het afscheid binnen eigen kring te houden en hem in stilte te begraven. Met respect voor deze keuze vond ik dat, op dat moment zo verschrikkelijk eenzaam. Eduard leefde groots en moest wat mij betreft groots begraven worden. Ik ben er nooit achter gekomen wat voor de familie moverende redenen zijn geweest. Ik heb hen niet-meer gesproken. De deuren bleven gesloten.

Eduard werd op 24 november begraven. Op die dag, mijn verjaardag werd ik huilend wakker en miste het vertrouwde telefoontje met zijn lach aan de andere kant van de lijn. Met wie kon ik nu nog hartelijk lachen om ons verval van schoonheid, Paul de Leeuws Annie de Rooij,  mannen (in alle soorten en maten) en het feit dat we nog steeds geen idee hadden wat we aan het doen waren. Vanwege het besloten karakter van zijn afscheid, miste ik die dag het samenzijn rond zijn kist en de ceremonie van afscheid nemen enorm. Daarom heb ik een aantal maanden na zijn overlijden een eigen herdenkingsceremonie gehouden bij mij thuis. Ik heb vrienden uitgenodigd en we hebben rosé-champagne gedronken. Samen stilgestaan bij het leven van Eduard, de vriendschap, zijn grootsheid en het gemis.

Hoewel ik geloof dat je uit alle negatieve ervaringen iets moois moet kunnen halen, had ik na het overlijden van Eduard de grootste moeite om hier, met deze levensvisie zo naar te kijken. Een lange periode heb ik mij oprecht afgevraagd wat ik hier nu mee moest en waar zijn sterven goed voor was.

Tot 4 jaar later …

Maarten (23), het neefje van mijn levenspartner overleed net zo plotseling als Eduard. Ook jong en zonder enig teken voorafgaande werd hij op een ochtend niet meer wakker. Ongeloof, onmogelijk en bizar. Deze familie besloot wel de deuren wagenwijd open te zetten. Iedereen was welkom om afscheid te nemen van deze mooie jonge gast, geliefd bij heel veel mensen die allen rouwden. Elkaar vasthielden waar nodig en elkaars tranen opvingen. Tot en met zijn begrafenis waren we met elkaar. Familie en vrienden. Ik was daar onderdeel van. En op een ochtend, ergens in die week zat ik op de buitentrap mij te warmen in de zon. Een van Maartens vriendinnen kwam naast mij zitten en begon te praten. Ik luisterde naar haar woorden, voelde haar verdriet en gaf antwoord op haar vragen. Onbewust begon ik te vertellen over Eduard, over mijn dankbaarheid hem mijn vriend te hebben mogen noemen. Over de leegte en dat mijn leven echt anders werd na zijn dood. Dat ik daardoor andere keuzes ben gaan maken, het leven ook in grootsheid ging leven en mij niet-meer liet tegenhouden. En dat ondanks het gemis, het leven ook weer mooie momenten had laten zien. Ze keek mij hoopvol aan en hand-in-hand bleven we zo - stilzwijgend voor ons uitkijken - nog even zitten. 

Ja, zucht, rouwen gaat over het accepteren dat iets of iemand er niet meer is. Rouwen gaat over loskomen van het leven dat-en-wat voor die tijd vanzelfsprekend was en daarna eenvoudigweg niet meer. Rouwen gaat over het nieuwe omarmen en over het verlies overleven - over het leven met verlies, het verlies overleven.

Rouwen kent wat mij betreft geen fasen … want het gemis is er nu eenmaal altijd en het mag er ook altijd zijn. Soms (nog steeds) heel rauw, soms wat milder, of misschien gewoon even tijdelijk geparkeerd tot het op een gegeven moment wel weer de nodige aandacht vraagt. Laten we het dus gewoon benoemen als we elkaar ontmoeten. Zeg als het pijn doet, als het opkomt, nog-niet weggaat en vraag aan je omgeving dat-wat jij op dat moment nodig hebt. Laten we het taboe rondom verlies en rouw met elkaar doorbreken …, het is mijn missie en mijn manier om het gemis te blijven erkennen.

Petra Portengen 17 oktober 2024