Verlies overleven. In beweging over het verlies-heen-leven …

Op 6 november jl. nam ik deel aan een congres over palliatieve zorg. Tijdens het ochtendprogramma stonden Sander de Hosson, Mustafa Bulut en Manu Keirse op het podium. Wijze mannen die alle-drie vanuit een ander perspectief spraken over verlies en rouw. Het verlies van het leven in de palliatieve fase en de rouw die daarbij in beweging komt. In beweging bij degene die het leven gaat loslaten en alle mensen er-om-heen. ‘In iedere cultuur wordt dit anders ervaren’ zo vertelde Mustafa. Daar waar de ene mens wil weten wanneer men de dood kan verwachten, laat het andere mens dit over aan de dood zelf. Dit heeft volgens mij ook betrekking op het leven. Zoals ieder mens een andere invulling aan het leven geeft, heeft de dood voor eenieder een andere betekenis. In iedere cultuur (b)lijkt dit anders. Mooi en leerzaam wat mij betreft. En zo fijn om naar de levensvraagstukken van anderen te luisteren en als het kan te praten over de dood. Of anders gezegd het gesprek aan te gaan over het verlies van het leven of juist het verlies ervaren in het leven.  

Verlies is altijd het thema van de begeleidingsvraagstukken in mijn verlies en rouwpraktijk. “ Hoe ga ik om met het verlies, hoe leef ik verder met het verlies, hoe overleef ik het verlies?”  is de vraag waar jezelf de antwoorden op moet zien te vinden en jouw manier van gaat ervaren. Natuurlijk begeleid ik je daarbij en uiteindelijk moet je het wel zelf doen.

Op de vraag hoe ik zelf het verlies overleef  kan ik heel kort antwoorden … door in beweging te blijven. Van jongs-af-aan beweeg ik veel. Dagelijks op de fiets 5 km naar school, 5 km terug en dat twee keer per dag. Veel buiten spelen, schaatstrainingen en op een gegeven moment ook hardlopen en veel kilometers wandelen.  Dat is mijn basis geworden en is dan ook wat ik nog steeds nodig heb als ik de pijn van het leven voel. Bewegen! Zo fietste ik, na het overlijden van mijn levenspartner Menno, happend naar adem op een elektrische mountainbike door het Limburgse Heuvellandschap. Mijn ademhaling zat in die periode zo hoog dat hardlopen geen optie was en fietsen op mijn gewone racefiets onhaalbaar. Het was prachtig zonnig voorjaar en ik woonde op de plek van mijn dromen. Mijn hart was gebroken door de dood van Menno en toch vond ik op mijn fiets de nodige levensgeluk-momenten in de kracht van de zachte glooiingen van de natuur. Waren het de bomen die mij voorzagen van vernieuwde energie en was het de zon die mij de warmte van het leven liet voelen.

Een aantal jaar daarvoor, kort na het overlijden van mijn lieve broer Henk kwam Marie in mijn leven. Marie, een schorriemorrie hond uit Roemenië met een behoorlijke rugzak kwam op mijn pad. Al wandelend en met volgelopen ogen heb ik met haar Haarlem ontdekt. Hoewel ik daar op dat moment bijna 20 jaar woonde, door het volgen van Marie haar snuit kwam ik op plekken waar ik nog nooit geweest was. Samen verwonderden wij ons regelmatig over de prachtige omgeving van Haarlem. Uren dwaalde we samen en lieten de tranen van het verlies en rouw loskomen. Naast het wandelen met Marie was ik veel in de kickboksschool aan het trainen en fanatiek aan het hardlopen door de duinen en langs het strand. In beweging dus! In beweging zijn om het verlies te overleven. Door het leven-heen het verlies overleven.

Toen mijn moeder aangaf dat zij het leven ging loslaten, ben ik teruggekomen uit Polen. Ik was daar op dat moment in een retraiteweek bij Wim Hof. Bij Wim Hof staan ademhalingstechnieken en ontspannen in de kou centraal. Drie volle dagen heb ik mij kunnen onderdompelen waardoor ik bij terugkomst mijn moeder in alle rust heb mogen begeleiden bij het sterven. De beweging van mijn ademhaling afstemmen op haar ritme en zo de laatste uren van haar leven samenzijn. Tot het laatste moment … 

Leven is in beweging zijn. Transformerend leren omgaan met dat wat op je pad komt. En daar horen ook de nodige verlieservaringen bij. Voor mij persoonlijk is sterven ook een transformerende beweging met de nodige verlieservaringen bij het loslaten van dit leven waarbij we altijd iets moois van onszelf achterlaten. En dat onze nabestaande dit als verlies ervaren, beschouw ik als pure liefde. Liefde voor de ander. Met respect voor het leven van de ander.  En volgens mij is dit van toepassing in iedere cultuur en op elke plek waar alles leeft-en-beeft.    Met deze gedachte blijf ik graag transformerend door het verlies heen bewegen en eenieder die dit nodig heeft hierbij begeleiden.

Petra Portengen

Verlies, Rouw en stervensbegeleiding

ikrouw.nu